Ms. X vs The State Of Maharashtra
- Neutral2023 INSC 252
- SCR[2023] 2 SCR 1112
Ratio decidendi
The rule this decision rests on
Where a court has granted bail to an accused on the basis that certain offences (here, IPC sections 354, 354-B and 506) were not grounded in prima facie evidence of guilt, and subsequently a graver offence (here, IPC section 376 — rape) is added to the same FIR on the basis of the complainant's supplementary statement, the earlier bail order cannot stand and must be set aside, notwithstanding discrepancies or developments in the complainant's account over time, where the FIR itself contains sufficient material on its face to establish a prima facie case under the graver offence. Where an accused has been granted bail and the court thereafter considers whether to revoke that bail following the addition of serious non-bailable offences to the same criminal case, the court must have regard to: (a) the nature and gravity of the offence; (b) the strength of the case against the accused on the face of the material; (c) the accused's antecedents, means, status and position; (d) the likelihood of the accused absconding or tampering with evidence or witnesses; (e) the principle that bail should not become an instrument enabling further crime; and (f) whether new and material circumstances have emerged that were not before the court when bail was originally granted. Where a victim or complainant has filed an intervention application in proceedings concerning bail for the accused, the court must afford that party a meaningful hearing on the merits, and failure to do so constitutes a procedural irregularity capable of vitiating the bail order, particularly in cases of sexual offence where the victim is commonly the only eyewitness.
Written by Miss Lucy from the judgment below, not taken from a headnote.
Judgment
As delivered
DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the 2023 INSC 252 restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
અહે વાલયોગ્ય
ભારતની સવ ચ્ચ અદાલતમાં
ફોજદારી અપીલીય હકૂ મત
ક્રિ મીનલ અપીલ નં.૮૨૨-૮૨૩/૨૦૨૩
પિપટિ'શન ફોર સ્પેક્રિશયલ ક્રિલવ 'ુ અપીલ (ક્રિ .) નં.૧૧૧૦૪-
૧૧૧૦૫/૨૦૨૨માંથી ઉદ્ભવેલ
સુશ્રી એક્સ ..... અપીલકતા6 ક્રિવરુદ્ધ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય અને અન્ય ..... સામાવાળા
ચુકાદો
ટિહમા કોહલી, ન્યાયમૂર્તિત
૧. પરવાનગી મંજૂર.
1
૨. હાલના સામાવાળા નં.૨/આરોપી દ્વારા આચરવામાં આવેલ કુ ખ્યાત
કાસ્ટિંસ્'ગ કાઉચ સિસન્ડ્ર ોમની ભયાનકતાઓનો ભોગ બનવાનો દાવો કરતી
અપીલકતા6/ફટિરયાદી, મુંબઈના એમઆઈડીસી પોલીસ સ્'ે શનમાં તેણી
દ્વારા નોંધાવવામાં આવેલ એફઆઈઆર [તા.૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ
નોંધવામાં આવેલ સીઆર એફઆઈઆર નં.૯૧૫/૨૦૨૨]ના સંદભ6માં
સામાવાળા નં.૨/આરોપીએ દાખલ કરે લ આગોતરા જામીનની અરજી
[આગોતરા જામીન અરજી નં.૨૫૯૪/૨૦૨૨]ને મંજૂરી આપતા બોમ્બે
હાઇકો'6 ના ફોજદારી અપીલીય હકૂ મતનો ઉપયોગ કરીને પસાર કરવામાં
આવેલ તા.૨૧ સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ [પ્રથમ વાદગ્રસ્ત હુકમ] અને તા.૦૭
ઓક્'ોબર, ૨૦૨૨ [બીજો વાદગ્રસ્ત હુકમ]ના હુકમોથી વ્યથિથત છે .
શરૂઆતમાં, એફઆઈઆર ભારતીય દંડ સંટિહતા ['ૂં કમાં 'આઈપીસી']ની
કલમ ૩૫૪, ૩૫૪-બી અને ૫૦૬ હે ઠળ નોંધવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ, અપીલકતા6/ફટિરયાદીનું પૂરક ક્રિનવેદન નોંધવામાં આવ્યા
પછી, કલમ ૩૭૬ હે ઠળનો ગુનો સદર એફઆઈઆરમાં ઉમેરવામાં
આવેલ. પ્રથમ વાદગ્રસ્ત હુકમથી, હાઇકો'b સામાવાળા નં.૨/આરોપીને
અમુક શરતોને આધીન વચગાળાના ઉપાય તરીકે ધરપકડ પૂવbના જામીન
આપેલ અને તા.૭ ઓક્'ોબર ૨૦૨૨ના રોજ ઉપરોક્ત હુકમને કાયમ
કરે લ.
2 કે સની હકીકતો
૩. હાલની અપીલોનો ક્રિનણ6ય લેવા મા'ે સંબંક્રિધત કે સની હકીકતો 'ૂં કમાં
જણાવવામાં આવેલ છે ઃ-
૩.૧ અપીલકતા6/ફટિરયાદી વ્યવસાયે એક મોડે લ છે . તેણીએ તા.૫ ઓગસ્',
૨૦૨૨ની મોડી રાત્રે મુંબઈના એમઆઈડીસી પોલીસ સ્'ે શનમાં
સામાવાળા નં.૨/આરોપી સામે ફટિરયાદ કરી હતી, જ્યારે તેણીએ પોલીસ
બોલાવવા '૧૦૦' નંબર ડાયલ કય હતો અને આરોપ લગાવ્યો હતો કે ,
એક ઉદ્યોગપપિત એવા સામાવાળા નં.૨/આરોપીએ તેણીને કે 'લાક
મોડે સ્ટિંલગ એસાઇન્મેન્ટ્સ આપવાની લાલચ આપી તેના પર બળજબરી
કરે લ અને તે જ્યાં રહે તી હતી તે હો'લના રૂમમાં તેના પર બળાત્કાર
ગુજાય હતો.
૩.૨ મુંબઈના એમઆઇડીસી પોલીસ સ્'ે શન ખાતે તા.૦૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ની
વહે લી સવારે નોંધવામાં આવેલ અપીલકતા6ના ક્રિનવેદનનો સંબંક્રિધત ભાગ
અહીં નીચે દશા6વવામાં આવ્યો છે ઃ-
"..... ત્યારબાદ, અમે અમારા કામ ક્રિવશે ચચા6 કરે લ અને
ત્યારબાદ ક્રિજજ્ઞેશે મને કહ્યું કે તે મારી સાથે કે 'લીક અંગત વાત
3 કરવા માંગે છે તેથી તેણે મને રૂમમાં જવાનું કહ્યું . ત્યારબાદ જીજ્ઞેશ
મને નોકરી આપવાનો હોવાથી રાત્રે લગભગ ૧૧.૧૫ કલાકે હં ુ તેને
હો'લના રૂમમાં લઈ ગયેલ. ત્યારબાદ, મેં તેને પાણીનું પૂછેલ,
પણ તેણે ના પાડે લ. ત્યારબાદ, તેણે મને કહે લ કે , "XXX તું જો
ફીલ્ડ મે કામ કરતી હૈ , વો ફીલ્ડ મે તો તુમ્હે પતા હૈ ક્યા ક્યા કરના
પડતા હૈ " (XXX તું જે ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહી છે , તે ક્ષેત્રમાં તો તને
ખબર છે શું શું કરવું પડે છે .), તે સમયે મેં તેને સ્પષ્ટ રીતે બોલવા
કહે લ. ત્યારબાદ, તેણે મને કહે લ કે , "XXX કુ છ પાને કે લીયે કુ છ
ખોના પડતા હૈ " (XXX વ્યક્રિક્તએ કંઈક મેળવવા મા'ે કંઈક
બક્રિલદાન આપવું પડે છે ). તે સમયે મેં તેને કહે લ કે , મેં તમને
પહે લા જ ટિદવસે આ ક્રિવશે સ્પષ્ટતા કરી દીધી છે . તે સમયે તેણે
મને કહે લ કે , તારે મને [કોમ્પ્રોમાઇઝ, sic] સમપ6ણ કરવું પડશે,
મારા સારા સંપક છે . તે સમયે મેં તેને સ્પષ્ટ રીતે ના પાડી દીધેલ .
ત્યારબાદ તે પલંગ પરથી ઉઠે લ અને મને પલંગ પર ધકે લી દીધેલ
અને તેણે મારી છાતી અને ક્રિનતંબને સ્પશ6 કરે લ. ત્યારબાદ, હં ુ
બૂમો પાડવા લાગેલ અને પછી તેણે મારી ગરદન પકડી , મને મારી
નાખવાની ધમકી આપેલ અને પછી તેણે તેના શ'6 ના બ'નો
ખોલી, મારા કપડા ખોલવાનો પ્રયાસ કરે લ. દરપિમયાન, મારી
મેક્સી ગરદન અને છાતી પાસે ફા'ી ગયેલ અને પછી તેણે તેના
4 હાથેથી તેનું ગુપ્તાંગ બહાર કાઢે લ અને તેણે મારી સાથે સંબંધ
બાંધવાનું શરૂ કરે લ અને પછી મેં તેને જોરથી ધકે લી દીધેલ અને
રૂમમાંથી બહાર નીકળી, સીડી પરથી નીચે ઉતરી ટિરસેપ્શન પર
આવેલ અને ૧૦૦ નંબર પર પોલીસને ફોન કરે લ. ......”
૩.૩ ત્યારબાદ, તા.૦૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ની સાંજ ે જ, અપીલકતા6/ફટિરયાદીનું
પૂરક ક્રિનવેદન નોંધવામાં આવેલ, જેનો સંબંક્રિધત ભાગ નીચે મુજબ છે ઃ-
"..... પછી તે પલંગ પરથી ઉભો થયેલ અને મને જોરથી ધક્કો
મારીને પલંગ પર ધકે લી દીધેલ. એ વખતે તેણે મારી છાતી અને
ક્રિનતંબને સ્પશ6 કરે લ અને મેં પહે રેલ ડ્રે સને ઊંચો કરે લ. જ્યારે મેં
બૂમો પાડી મારી સાથે આવું ન કરવા ક્રિવનંતી કરે લ ત્યારે તેણે મારું
ગળું પકડી મને મારી નાખવાની ધમકી આપેલ . તે સમયે મારું
આખું શરીર ધ્રૂજી રહ્યું હતું, હં ુ સંપૂણ6પણે ડરી ગઈ હતી, મને કંઈ
ખ્યાલ નહોતો. ત્યારપછી તેણે તેનો શ'6 ખોલેલ અને તેનું પેન્'
ઉતારી દીધેલ અને મારા કપડાં કાઢવાનો પ્રયાસ કરે લ. અમારી
વચ્ચે ઝપાઝપી થયેલ અને મારી મેક્સી મારા ગળા અને છાતી
પાસેથી ફા'ી ગયેલ. ઝપાઝપી દરપિમયાન, તેણે મારી નીકર ઉતારી
લીધેલ અને તેના હાથ વડે તેનું ગુપ્તાંગ બહાર કાઢી, મારા ગુપ્તાંગમાં
5 દાખલ કરવાનો પ્રયાસ કરે લ. પછી મેં તેને જોરથી ધકે લી દીધેલ
અને હં ુ દરવાજો ખોલીને બહાર દોડી ગયેલ, પછી તેણે કહે લ કે ,
"જો તું બહાર જઈને આ ક્રિવશે કંઇ પણ કહીશ, તો હં ુ તને અને તારા
પટિરવારને મારી નાખીશ." તે આવી ધમકી આપતો હતો તેમ છતાં
હં ુ રૂમમાંથી બહાર આવી ગયેલ. .....”
૩.૪ અપીલકતા6/ફટિરયાદીનો કે સ છે કે , સામાવાળા નં. ૨/આરોપીની મદદ
કરવા, પોલીસે એફઆઈઆર નોંધતી વખતે ઇરાદાપૂવ6ક તેણીના
ક્રિનવેદનનો એક મહત્વપૂણ6 ભાગ કાઢી નાખ્યો હતો અને ફક્ત
આઈપીસીની કલમ ૩૫૪, ૩૫૪-બી અને ૫૦૬ હે ઠળના ગુનાઓનો
ઉલ્લેખ કય હતો; તથા અપીલકતા6/ફટિરયાદીએ સામાવાળા
નં.૨/આરોપી દ્વારા બળાત્કારનો આક્ષેપ કયા6 છતાં, પોલીસ ઇરાદાપૂવ6ક
તેણીને તબીબી તપાસ મા'ે લઈ ગઈ ન હતી; તથા તા.૫ ઓગસ્',
૨૦૨૨ની રાત્રે લગભગ ૧૧ વાગ્યે પોલીસ અપીલકતા6/ફટિરયાદીના ફોન
કરવા પર હો'ે લમાં આવી, તેણીને અને સામાવાળા નં.૨/આરોપીને
પોલીસ સ્'ે શન લઈ ગયેલ હોવા છતાં, તેણીને રાતના ૧૧:૩૦ વાગ્યાથી
તા.૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ સવારે ૦૫:૦૦ વાગ્યા સુધી રાહ
જોવડાવેલ અને તે સમયગાળા દરપિમયાન, તેણી પર સામાવાળા
નં.૨/આરોપી સાથે મામલો પતાવવા મા'ે સતત દબાણ કરવામાં
6 આવેલ; તથા જ્યારે અપીલકતા6/ફટિરયાદી કોઈ સમાધાન મા'ે સંમત ન
થયેલ, ત્યારે પોલીસે એફઆઈઆર નોંધવા મા'ે મજબૂર થવું પડે લ, પરંતુ
તે પછી પણ, તેઓએ સામાવાળા નં. ૨/આરોપીની મદદ કરવા
ગુનાઓનું પ્રમાણ ઘ'ાડી દીધેલ.
ઘ'ના મઃ
૪. તા.૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ ના રોજ જ, બપોરના સમયે, પોલીસે સામાવાળા
નં.૨/આરોપીને એક્રિડશનલ ચીફ મે'્રોપોક્રિલ'ન મેક્રિજસ્'્રે ' ['ૂં કમાં
'એસીએમએમ']ની કો'6 , XXII કો'6 , અંધેરી, મુંબઈ સમક્ષ રજૂ કરે લ અને
તેની જ્યુક્રિડક્રિશયલ કસ્'ડી માંગેલ, જે ક્રિવદ્વાન એસીએમએમ દ્વારા તા.૨૦
ઓગસ્', ૨૦૨૨ સુધી મંજૂર કરવામાં આવેલ. તે જ સમયે, સામાવાળા
નં.૨/આરોપીએ ક્રિવદ્વાન એસીએમએમ ની કો'6 માં જામીન મા'ે અરજી
દાખલ કરે લ [જામીન અરજી નં.૨૨૭૯/બીએ/૨૦૨૨], જેનો રાજ્ય
તરફે ઉપક્રિસ્થત અક્રિધક સરકારી વકીલ દ્વારા એ આધાર પર ક્રિવરોધ
કરવામાં આવેલ કે તે ગુનો બિબનજામીનપાત્ર છે ; ફોજદારી કાય6રીપિત
સંટિહતા ['ૂં કમાં 'સીઆરપીસી']ની કલમ ૧૬૪ હે ઠળ ફટિરયાદીનું ક્રિનવેદન
નોંધવાનું બાકી હતું, તપાસ હજુ ચાલુ હતી; અને જો મુક્ત કરવામાં આવે
તો, સામાવાળા નં.૨/આરોપી પુરાવા સાથે ચેડા કરી શકે છે . જો કે ,
7 સદર અરજી ક્રિવદ્વાન એસીએમએમ દ્વારા તા.૦૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના
હુકમ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલ.
૫. તપાસ 'ીમ દ્વારા કથિથત રીતે અપનાવવામાં આવેલા અક્રિનયત
અબિભગમથી વ્યથિથત થઈ, અપીલકતા6/ફટિરયાદીએ તે ક્રિવસ્તારના નાયબ
પોલીસ કપિમશનરનો સંપક6 કરે લ, અને તેણીના જણાવ્યા અનુસાર,
તેમણે પોલીસને સક્રિ ય કરે લ અને તા.૭ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ,
તેઓએ તેણીને તેણીનું વધુ ક્રિનવેદન નોંધવા મા'ે બોલાવેલ. સદર
ક્રિનવેદનના આધારે , એફઆઈઆરમાં આઈપીસીની કલમ ૩૭૬ હે ઠળનો
ગુનો ઉમેરવામાં આવેલ. આમ, એફઆઈઆર આઈપીસીની કલમ ૩૭૬,
૩૫૪, ૩૫૪-બી, ૫૦૬ અને ૫૦૬(૨) હે ઠળ નોંધવામાં આવેલ. તે જ
ટિદવસે, તપાસ અક્રિધકારીએ અપીલકતા6/ફટિરયાદીને પત્ર લખીને તા.૮
ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ તેણીની તબીબી તપાસ મા'ે હાજર થવા ક્રિવનંતી
કરે લ. એક મટિહલા પોલીસ અક્રિધકારીની સાથે અપીલકતા6/ફટિરયાદીને
તા.૦૮ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ મ્યુક્રિનસિસપલ કોપ રે શન ઑફ ગ્રે'ર મુબ ં ઈ
હોક્રિસ્પ'લમાં લઈ જવામાં આવેલ, જ્યાં ડૉક્'રે તેણીની તબીબી તપાસ
કરે લ અને નીચે મુજબ નોંધ્યું હતુંઃ-
8 "૨૫ વર્ષી•ય મટિહલા પીક્રિડતા દ્વારા જણાવવામાં આવેલ ટિહસ્'્ર ી
અનુસાર, તે મરોળ અંધેરી વેસ્' ખાતે હો'લ સિસલ્વર ઇનમાં હતી.
તા.૦૫.૦૮.૨૦૨૨ના રોજ રાત્રે લગભગ ૧૧.૧૫ વાગ્યે પીક્રિડતા
૪૮ વર્ષી•ય પુરુર્ષી ક્રિજગ્નેશ મહે તાને મળેલ.
ક્રિજગ્નેશે પીક્રિડતાના ગુપ્તાંગો, છાતી, પે'ને સ્પશ6 કય હતો અને
પીક્રિડતાની ગરદન પકડી, ધમકી આપી હતી કે તે તેણીને મારી
નાખશે અને પોતાના કપડાં અને પીક્રિડતાના કપડાં બળજબરીથી
કાઢી નાખેલ અને એકવાર તેનું જનનાંગ ક્રિશશ્ન યોક્રિનમાં દાખલ કયુ‚
હતું. ત્યારબાદ, પીક્રિડતાએ ક્રિજગ્નેશને ધક્કો મારે લ અને રૂમમાંથી
ભાગી ગયેલ.
જાતીય હુમલો, શારીટિરક હુમલો અને શાક્રિƒદક હુમલાની ટિહસ્'્ર ી
હતી...."
૫.૧. જે રીતે તપાસ અક્રિધકારી તપાસ કરી રહ્યા હતા તેનાથી અસંતુષ્ટ થઈ,
અપીલકતા6/ફટિરયાદી જણાવે છે કે , તેણીએ તા.૧૦.૦૮.૨૦૨૨ના રોજ
એક્રિડશનલ કપિમશનર ઓફ પોલીસ, પક્રિ„મ ક્રિવસ્તારને અરજી કરી હતી કે
9 તપાસ યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે અને સામાવાળા નં.૨/આરોપીની
ધરપકડ કરવામાં આવે.
૫.૨. તા.૧૦ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ, પોલીસે એ હકીકતને ધ્યાનમાં રાખતા
કે , સદર એફઆઈઆરમાં આઇપીસીની કલમ ૩૭૬ની જોગવાઈ
ઉમેરવામાં આવેલ છે , સામાવાળા નં.૨/આરોપીને આપવામાં આવેલ
જામીન રદ કરવા મા'ે ક્રિવદ્વાન એસીએમએમ સમક્ષ તા.૮ ઓગસ્',
૨૦૨૨ની અરજી દાખલ કરે લ. સદર અરજી મંજૂર કરવામાં આવેલ અને
તા.૨૩ ઓગસ્', ૨૦૨૨ના હુકમ દ્વારા, ક્રિવદ્વાન એસીએમએમએ તા.૬
એપિપ્રલ, ૨૦૨૨ના રોજ સામાવાળા/આરોપીને આપવામાં આવેલા
જામીન રદ કરે લ.
૫.૩ તા.૬ સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ, પોલીસ દ્વારા અપીલકતા6/ફટિરયાદીનું
પૂરક ક્રિનવેદન નોંધવામાં આવેલ, જેમાં તેણીએ નીચે મુજબ જણાવ્યું
હતુંઃ-
".....મેં તરત જ તેની વાત માનવાનો ઇનકાર કરે લ, પરંતુ તે
પલંગ પરથી ઊભો થયો અને મને બળજબરીથી પલંગમાં ધકે લી
દીધેલ. તેણે મારી છાતી અને ક્રિનતંબને અયોગ્ય રીતે સ્પશ6 કરે લ
10 અને મેં પહે રેલ ગાઉનને પાછળથી ઊંચું કરી દીધેલ . મેં બૂમો પાડે લ
અને તેને મારી સાથે આવું ન કરવા ક્રિવનંતી કરે લ, પરંતુ તેણે મને
ગરદનથી પકડી રાખેલ અને મને મારી નાખવાની ધમકી આપેલ .
તે સમયે ખૂબ જ ભયને કારણે હં ુ સંપૂણ6પણે થીજી ગયેલ અને
કંઈપણ ક્રિવચારી શકતી ન હતી. ત્યારબાદ તેણે તેના શ'6 ના બ'નો
ખોલેલ, તેનું પેન્' ઉતારે લ અને મારા કપડા કાઢવાનો પ્રયાસ
કરે લ. પછી થયેલ ('ૂં કી) ઝપાઝપીમાં મારું ગાઉન મારી ગરદન
અને છાતીની નજીક ફા'ી ગયેલ. આવા ઘર્ષી6ણ દરપિમયાન તેણે
મારી ક્રિનકરને ખેંચીને ઉતારી લીધેલ, તેના ગુપ્તાંગને બહાર કાઢે લ
અને તેને મારા ગુપ્તાંગમાં દાખલ કરે લ....."
૫.૪. તા.૧૭ સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ના રોજ, સામાવાળા નં.૨/આરોપીએ ક્રિવદ્વાન
એક્રિડશનલ સેશન્સ જજ, બોરીવલી ક્રિડક્રિવઝન, સ્ટિંડડોશી (બોરીવલી
ક્રિડક્રિવઝન), ગોરે ગાંવ, મુંબઈની કો'6 સમક્ષ સદર એફઆઈઆરના
સંદભ6માં સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૮ હે ઠળ આગોતરા જામીન મા'ે અરજી
[આગોતરા જામીન અરજી નં.૧૩૬૭/૨૦૨૨] દાખલ કરે લ. સામાવાળા
નં.૨/આરોપી તેમજ આ મે'રમાં હસ્તક્ષેપ અરજી દાખલ કરનાર સરકારી
વકીલ અને અપીલકતા6/ફટિરયાદીના વકીલ દ્વારા કરવામાં આવેલ
રજૂ આતોની નોંધ લીધા બાદ, ક્રિવદ્વાન એક્રિડશનલ સેશન્સ જજે
11 સામાવાળા નં.૨/આરોપીની આગોતરા જામીન મા'ે ની અરજી નીચેના
અવલોકનો સાથે નામંજૂર કરે લ :-
"૧૨ એ નોંધવું જરૂરી છે કે , સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૮ હે ઠળ દાખલ
કરવામાં આવેલી અરજીમાં અરજદારે કે 'લીક એવી હકીકતો રજૂ કરી છે જે
અસામાન્ય અને ક્રિવસિચત્ર જણાય છે . અરજદારે એવી દલીલ કરે લ હોવા
છતાં કે , તે પીક્રિડતાએ તેના પિમત્રો સાથે ગોઠવેલ હની-'્રે પનો ભોગ બનેલ
છે , અરજીના પેરા નં.૮માં અરજદારે દલીલ કરે લ છે કે , તે ક્લબ
એમેરાલ્ડનો આજીવન સભ્ય છે , જ્યાં તે મનોરંજન અને સ્વાસ્થ્યતા અથb
જતો હતો. અરજીના પેરા નં.૧૪માં જે કંઈપણ કહે વામાં આવ્યું છે તે પ્રથમ
દૃષ્ટિષ્ટએ સામાન્ય માનવ વત6ણૂક ઢબમાં સ્વીકાય6 જણાતું નથી. અરજદાર
પોતાને આજીવન સભ્ય તરીકે ક્લબની મુલાકાત લેતો પ્રપિતષ્ટિ‰ત
ઉદ્યોગપપિત હોવાનો દાવો કરી રહ્યો હોવા છતાં, તેણે પેરાનં. ૧૪માં
જણાવ્યું છે કે , હો'લના સદર રૂમમાં તેને ફટિરયાદી દ્વારા બોલાવવામાં
આવ્યો હતો અને તેણીએ તેની ગરદન અને ગાલ પર ચુંબન કરવાનું શરૂ
કરે લ અને અરજદારના શરીર પર પોતાનો હાથ ફે રવવાનું પણ શરૂ કરે લ
અને જ્યારે અરજદારે તેણીને રોકે લ, ત્યારે ફટિરયાદી વધુ આ મક બની
ગયેલ અને અરજદાર પાસેથી અચાનક રૂ.૧૫,૦૦,૦૦૦/-ની માંગણી
કરે લ.
12 ૧૩ અરજીમાં જણાવેલ આધારોને ધ્યાનમાં લેતા, તે સ્પષ્ટ છે કે
અરજદારે તે વાત સામે વાંધો ઉઠાવેલ નથી કે ઘ'ના સમયે , તે
ભોગબનનાર સાથે સદર હો'લના રૂમમાં હતો. જો પૂરક ક્રિનવેદનની
હકીકતોની અવગણના કરવામાં આવે તો પણ, એફઆઈઆરમાં કરવામાં
આવેલ દાવાઓથી પ્રથમ દૃષ્ટિષ્ટએ આઈપીસીની કલમ ૩૭૬ હે ઠળ કે સ
બને છે . તેથી, મારો અબિભપ્રાય છે કે , ઉપરોક્ત આક્ષેપોના સંદભ6માં
ગુનાની ગંભીરતા અને સજાના પ્રકારને ધ્યાનમાં રાખતા, સીઆરપીસીની
કલમ ૪૩૮ હે ઠળ જામીન આપવા મા'ે અરજદાર દ્વારા પ્રથમ દ્રષ્ટિષ્ટનો
કોઈ કે સ બનાવવામાં આવેલ નથી."
વાદગ્રસ્ત હુકમો:
૬. ત્યારબાદ સામાવાળા નં.૨/આરોપીએ આગોતરા જામીન મા'ે હાઇકો'6 માં
અરજી [આગોતરા જામીન અરજી નં.૨૫૯૪/૨૦૨૨] કરે લ. તા.૨૧
સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ના રોજ પ્રથમ વાદગ્રસ્ત હુકમ દ્વારા, સામાવાળા
નં.૨/આરોપીને નીચેના હુકમ દ્વારા રક્ષણ આપવામાં આવેલ :-
"૧. અરજદાર તરફે ક્રિવદ્વાન વકીલ અને સરકાર તરફે ક્રિવદ્વાન
એપીપીને સાંભળ્યા.
13
૨. તા.૦૬/૦૮//૨૦૨૨ના રોજ, ફટિરયાદી કે જે વ્યવસાયે
એક મોડે લ છે તેના દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ફટિરયાદ પર,
એમઆઇડીસી પોલીસ સ્'ે શનમાં સીઆર નં.૯૧૫/૨૦૨૨
નોંધવામાં આવેલ અને તેણે પોલીસ સ્'ે શનને જાણ કરી હતી કે
અરજદાર દ્વારા તેની આબરૂ લેવામાં આવી હતી. જેના કારણે
આઈપીસીની કલમ ૩૫૪, ૩૫૪-બી, ૫૦૬ લાગુ કરવામાં આવી
હતી.
તે જ ટિદવસે, એ'લે કે તા.૦૬/૧૦/૨૦૨૨ના રોજ,
ફટિરયાદીએ તેણીનું પૂરક ક્રિનવેદન નોંધાવ્યું હતું અને આ વખતે ,
તેણીએ તેને આગળ વધારીને આ ઘ'નાને ક્રિવસ્તૃતમાં જણાવી હતી
અને જણાવ્યું હતું કે , તેને અયોગ્ય રીતે સ્પશ6 કયા6 બાદ, તેણીને
પલંગ પર ધકે લી દેવામાં આવેલ અને બળજબરીથી સંભોગ
કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવેલ. તેણીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે ,
થયેલી ઝપાઝપીમાં, તેણીએ જે વસ્ત્રો પહે યા6 હતા તે ફા'ી ગયા
હતા અને તેણીએ તેને દરવાજાની બહાર ધકે લી દીધો હતો, પરંતુ
રૂમમાંથી બહાર નીકળતી વખતે, તેણે તેણીને ધમકી આપી હતી કે
14 તેણી આ ઘ'ના કોઈને જાહે ર ન કરે . તે ટિરસેપ્શન પર આવેલ અને
ફોન કરે લ.
એક મટિહના બાદ, એ'લે કે તા.૦૬/૦૯/૨૦૨૨ના રોજ,
ફટિરયાદીના કથનમાં વધુ સુધારો થયેલ છે , જેમાં તે જણાવે છે કે ,
પેને'્રેટિ'વ જાતીય હુમલો થયો હતો અને અન્ય બયાન કે તેણીએ
તેને ધકે લી દીધેલ અને ટિરસેપ્શન પરથી ફોન કરે લ, તે યથાવત
રાખ્યું હતું.
૩. અરજદારને અગાઉ જ્યારે સદર સીઆરમાં આઇપીસીની
કલમ ૩૫૪, ૩૫૪-બી અને ૫૦૬ નોંધવામાં આવેલ, ત્યારે
જામીન પર મુક્ત કરવામાં આવેલ, પરંતુ પૂરક ક્રિનવેદન નોંધવામાં
આવતા, કલમ ૩૭૬ ને સદર સીઆરમાં ઉમેરવામાં આવેલ છે અને
અરજદારને તેની ધરપકડ થવાની દહે શત છે , કારણ કે તેની
તરફે ણનો અગાઉનો હુકમ રદ કરવામાં આવ્યો છે . ફટિરયાદીના
કથનમાં મુખ્ય તફાવત જોતા, તેની સત્યતાને હાલના તબક્કે
ચકાસ્યા વગર આ તફાવતોથી મને, વચગાળાના હુકમ દ્વારા,
અરજદારનું રક્ષણ કરવું યોગ્ય જણાય છે . તપાસમાં તેમના સહકાર
અને તપાસ અક્રિધકારી સમક્ષ જે પુરાવા આવશે તેને આક્રિધન,
15 તેમની કસ્'ોક્રિડયલ પૂછપરછ જરૂરી છે કે કે મ તે અંગે આગળની
કાય6વાહી નક્કી કરવામાં આવશે. તેથી, નીચે મુજબ હુકમ કરવામાં
આવે છે :
:હુકમ:
(એ) એમઆઇડીસી પોલીસ સ્'ે શનમાં નોંધાયેલ સીઆર
નં.૯૧૫/૨૦૨૨ના સંબંધમાં ધરપકડના ક્રિકસ્સામાં, અરજદાર -
ક્રિજગ્નેશ જસવંતરાઈ મહે તાને રૂ.૨૫,૦૦૦/-નો જાતમુચરકો તથા
સમાન રકમના એક અથવા બે જામીન રજૂ કરવા પર જામીન પર
મુક્ત કરવામાં આવશે.
(બી) અરજદારે તા.૨૭ થી ૩૦ સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ સુધી બપોરે ૨.૦૦
વાગ્યા થી સાંજ ે ૫.૦૦ વાગ્યા વચ્ચે સંબંક્રિધત પોલીસ સ્'ે શન પર
હાજરી આપવાની રહે શે.
(સી) અરજદાર પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે કે સની હકીકતોથી પટિરસિચત
કોઈપણ વ્યક્રિક્તને કોઈ પ્રલોભન, ધમકી કે વચન આપશે નહીં કે
જેથી તેને કો'6 અથવા કોઈપણ પોલીસ અક્રિધકારી સમક્ષ હકીકતો
જાહે ર કરવાથી રોકવામાં આવે અને તે પુરાવા સાથે ચેડા કરશે નહીં.
16 અરજી તા.૦૭/૧૦/૨૦૨૨ના રોજ ક્રિલસ્' કરવામાં આવે."
૬.૧ ઉપરોક્ત હુકમ પસાર થવાની જાણ થતાં, અપીલકતા6/ફટિરયાદીએ
હાઇકો'6 સમક્ષ હસ્તક્ષેપ મા'ે એક અરજી [તા.૦૬.૧૦.૨૦૨૨ની
આગોતરા જામીન અરજી નં.૨૫૯૪/૨૦૨૨માં ઇન્'રવેન્શન એક્રિપ્લકે શન
નં.૧૭૧૫૦/૨૦૨૨] દાખલ કરે લ. તા.૭ ઓક્'ોબર ૨૦૨૨ના બીજા
વાદગ્રસ્ત હુકમ દ્વારા, સામાવાળા નં.૨/આરોપી દ્વારા દાખલ કરવામાં
આવેલી જામીન અરજીને નીચેના હુકમ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી
હતી:-
"૨. ફટિરયાદીના કથનમાં સુધારાને અને તે પણ એક મટિહનાથી
વધુ સમય પછી થયેલ હોવાનું ધ્યાનમાં લેતા, અરજદારને
વચગાળાના હુકમથી રક્ષણ આપવામાં આવેલ અને તેને તપાસ
અક્રિધકારી સમક્ષ હાજરી આપવાનો ક્રિનદbશ કરવામાં આવેલ.
તદનુસાર, તે તપાસ અક્રિધકારી સમક્ષ હાજર થયેલ છે , તેની
તબીબી તપાસ કરવામાં આવેલ છે અને મોબાઇલ ફોન જપ્ત
કરવામાં આવેલ છે .
17
૩. ઉપરોક્ત હકીકતના પગલે, અરજદારે તપાસમાં તેમનો
સહકાર આપેલ હોવાથી, તા.૨૧/૦૯/૨૦૨૨ ના હુકમને
એƒસોલ્યુ' બનાવવામાં આવે છે ."
૭. ઉપરોક્ત બે હુકમોથી વ્યથિથત થઈ, અપીલકતા6/ફટિરયાદીએ હાલની
અપીલ દાખલ કરે લ છે , જેમાં તા.૧૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૨ના રોજ નોટિ'સ
જારી કરવામાં આવેલ. સુનાવણીની આગામી તારીખ પહે લાં સામાવાળા
નં.૧ - સરકાર અને સામાવાળા નં.૨/આરોપી તરફે હાજરી આપવામાં
આવેલ અને કાઉન્'ર એક્રિફડે ક્રિવ' દાખલ કરવા મા'ે સમય આપવામાં
આવેલ. સામાવાળા નં.૧/સરકાર અને સામાવાળા નં.૨/આરોપી તરફે
વકીલ દ્વારા કાઉન્'ર એક્રિફડે ક્રિવ' દાખલ કરવામાં આવેલ છે .
પક્ષકારો તરફે ક્રિવદ્વાન વકીલો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલ દલીલોઃ
એ. અપીલકતા6/ફટિરયાદી તરફે વકીલ:
૮. અપીલકતા6/ફટિરયાદી તરફે ઉપક્રિસ્થત ક્રિવદ્વાન સિસક્રિનયર કાઉન્સેલ શ્રી
આર. બસંતે અરજ કરે લ છે કે , આગોતરા જામીન આપતી વખતે, હાઇકો'6
સામાવાળા નં.૨/આરોપી સામે લગાવવામાં આવેલા આરોપોના પ્રકાર
અને ગંભીરતાની નોંધ લેવામાં ક્રિનષ્ફળ રહે લ છે ; તથા પ્રથમ વાદગ્રસ્ત
18 હુકમમાં એ નોંધતી વખતે કે "ફટિરયાદીના કથનમાં મુખ્ય તફાવત, .....
મને વચગાળાના હુકમ દ્વારા અરજદારનું રક્ષણ કરવું યોગ્ય જણાય છે ",
હાઈકો'6 એ સમજવામાં ક્રિનષ્ફળ રહે લ છે કે , એફઆઈઆરમાં નોંધાયેલા
આક્ષેપો સ્વયં જ આઇપીસીની કલમ ૩૭૬ હે ઠળના ગુનાનું આચરણ
દશા6વવા મા'ે પૂરતા હતા; તથા હાઈકો'b , સામાવાળા નં.૨/આરોપીની
આગોતરા જામીન અરજીને નામંજૂર કરતાં ક્રિવદ્વાન એક્રિડશનલ સેશન્સ
જજ, બોરીવલીના તા.૧૭ સપ્'ે મ્બર,૨૦૨૨ના હુકમમાં કરવામાં આવેલા
એ અવલોકનોની અવગણના કરે લ હતી કે , જો પૂરક ક્રિનવેદનની
હકીકતોની અવગણના કરવામાં આવે તો પણ, એફઆઈઆરમાં કરવામાં
આવેલા દાવાઓ પ્રથમ દૃષ્ટિષ્ટએ આઈપીસીની કલમ ૩૭૬ હે ઠળ કે સ
બનાવે છે ; તથા હાઇકો'6 સમક્ષ સામાવાળા નં.૨/આરોપી દ્વારા દાખલ
કરવામાં આવેલ આગોતરા જામીન મા'ે ની અરજી [એબીએ
નં.૨૫૯૪/૨૦૨૨]માં અપીલકતા6/ફટિરયાદી દ્વારા હસ્તક્ષેપ અરજી
[આગોતરા જામીન અરજી નં.૨૫૯૪/૨૦૨૨માં ઇન્'રવેન્શન
એક્રિપ્લકે શન નં.૧૭૧૫૦/૨૦૨૨] દાખલ થયેલ હોવા છતાં, તેણીની
સુનાવણી સાંભળવામાં આવી ન હતી; તથા જે રીતે આ કો'6 દ્વારા પ્રશાંત
કુ માર સરકાર ક્રિવ. આક્રિશર્ષી ચે'જી6 અને અન્ય [(૨૦૧૦) ૧૪ એસસીસી
૪૯૬] સટિહતના કે 'લાક ન્યાક્રિયક ચુકાદાઓમાં દશા6વવામાં આવ્યું છે તેમ
સામાવાળા નં.૨/આરોપીને આગોતરા જામીન આપવાનો હુકમ, જામીન
19 મા'ે ની અરજી પર ક્રિવચારણા કરતી વખતે કો'6 દ્વારા અનુસરવાના થતાં
પ્રસ્થાપિપત કાયદાકીય સિસદ્ધાંતોની અવગણના કરે છે ; તથા હાઇકો'b એ
હકીકતની અવગણના કરે લ છે કે સામાવાળા નં.૨/આરોપી એક શ્રીમંત
અને પ્રભાવશાળી વેપારી છે , જેણે એફઆઈઆરની નોંધણીમાં ક્રિવલંબ
કરવા મા'ે તેના પ્રભાવનો ઉપયોગ કય હતો અને આગોતરા જામીન
આપવામાં આવ્યા હોવાથી, તે અપીલકતા6/ફટિરયાદીને નુકસાન થાય તે
રીતે સાક્ષીઓને પ્રભાક્રિવત કરશે જ.
બી. સામાવાળા નં.૨/આરોપી તરફે વકીલ
૯. બીજી બાજુ , સામાવાળા નં.૨/આરોપી તરફે ઉપક્રિસ્થત ક્રિવદ્વાન સિસક્રિનયર
કાઉન્સેલ શ્રી સંજય આર. હે ગડે એ વાદગ્રસ્ત હુકમોનો બચાવ કય છે અને
રજૂ આત કરી છે કે સામાવાળા નં.૨/આરોપીને વચગાળાનું રક્ષણ
આપતો પ્રથમ વાદગ્રસ્ત હુકમ પસાર થયા બાદ, તેને ઘણી તારીખો પર
તપાસ મા'ે બોલાવવામાં આવ્યો હતો અને તેણે યોગ્ય રીતે સહકાર
આપ્યો હતો અને જે રીતે અને જ્યારે બોલાવવામાં આવેલ , ત્યારે પોલીસ
સ્'ે શનમાં હાજરી આપી હતી; તથા તેણે તમામ વખતે ક્રિવદ્વાન
એસીએમએમ, અંધેરી અને ક્રિવદ્વાન એક્રિડશનલ સેશન્સ જજ, બોરીવલી
સમક્ષ સુનાવણીમાં હાજરી આપી હતી; તથા કથિથત ઘ'નાનો કોઈ નજરે
જોનાર સાક્ષી નથી; તથા સાંયોપિગક પુરાવા અને તબીબી અહે વાલ
20 સામાવાળા નં.૨/આરોપી સામે અપીલકતા6/ફટિરયાદી દ્વારા લગાવવામાં
આવેલા આરોપોને સમથ6ન આપતા નથી; તથા આરોપીના આગોતરા
જામીન મંજૂર કરતા હુકમમાં દખલ કરવાનું કોઈ વાજબી કારણ નથી,
ખાસ કરીને ત્યારે , જ્યારે અપીલકતા6/ફટિરયાદી અથવા સરકારી વકીલ
દ્વારા જામીન રદ કરવા મા'ે કોઈ નવા સંજોગો જણાવવામાં આવેલ નથી.
સી. સામાવાળા નં.૧ - રાજ્ય તરફે વકીલ
૧૦. રાજ્ય તરફે ક્રિવદ્વાન વકીલ શ્રી નીપિતન લોનકરે કો'6 ને જણાવેલ છે કે ,
હાલના કે સમાં ફટિરયાદપક્ષ દ્વારા સેશન્સ કો'6 સમક્ષ ચાજ6શી' [તપાસ
કરનાર અક્રિધકારી દ્વારા દાખલ કરાયેલ કાઉન્'ર એક્રિફડે ક્રિવ'ના પેરા ૮
મુજબ] તા.૨૧ ઓક્'ોબર, ૨૦૨૨ના રોજ દાખલ કરવામાં આવી હતી
અને ૨૫ સાક્ષીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે , જેમાંથી ૧૨ સ્વતંત્ર
સાક્ષીઓ છે . આ કે સ હવે તા.૨૭ જુ લાઈ, ૨૦૨૩ના રોજ તહોમત પર
દલીલો મા'ે ક્રિલસ્' કરવામાં આવેલ છે .
ક્રિવશ્લેર્ષીણ, અથ6ઘ'ન અને પૂવ6-ચુકાદા કાયદાઓઃ
૧૧. અમે પક્ષકારો તરફે ક્રિવદ્વાન વકીલને સાંભળ્યા છે અને રે કોડ6 નો અભ્યાસ
કય છે . વાદગ્રસ્ત હુકમના અવલોકન પરથી જોઈ શકાય છે તેમ ,
21 સામાવાળા નં.૨/આરોપીને વચગાળાનું રક્ષણ આપવાનું હાઇકો'6 ને
યોગ્ય લાગવા મા'ે નો પ્રાથપિમક આધાર એ છે કે , અપીલકતા6/ફટિરયાદીએ
તા.૦૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ની વહે લી સવારે એફઆઈઆરમાં પ્રથમ વખત
ે ા તેના કથનને, તે જ તારીખે સાંજ ે નોંધવામાં આવેલ ઘ'ના અંગન
નોંધાયેલ તેના પ્રથમ પૂરક ક્રિનવેદનમાં અને એક મટિહના પછી, તા.૦૬
સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ના રોજ નોંધાયેલ બીજા પૂરક ક્રિનવેદનમાં વધારાના
આક્ષેપો કરીને, સુધારવાનો પ્રયાસ કય હતો. હાઇકો'6 ના શƒદોમાં,
"ફટિરયાદીના વણ6નમાં મુખ્ય તફાવત હતા ....". ઉપરોક્ત અવલોકનને
બીજા વાદગ્રસ્ત હુકમમાં એ હકીકતની નોંધ લેતા પુન : જણાવવામાં
આવ્યું છે કે , સામાવાળા નં.૨/આરોપી તપાસ અક્રિધકારી સમક્ષ હાજર
રહ્યાં હતા, તેની તબીબી તપાસ કરવામાં આવી હતી અને મોબાઇલ ફોન
જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો, અગાઉ પસાર કરવામાં આવેલ વચગાળાના
હુકમને એƒસોલ્યુ' બનાવવામાં આવ્યો હતો [તા.૨૧ સપ્'ે મ્બર,
૨૦૨૨ના બીજા વાદગ્રસ્ત હુકમથી].
૧૧.૧.અમે આગોતરા જામીનની મંજૂરીનું સંચાલન કરવા મા'ે જરૂરી
ક્રિવચારણાઓ પર ઊડતી નજર નાખવાનું સૂચવીએ છીએ. આ કો'6 ના
ક્રિનણ6યોની હરોળ છે , જેમાં એ હકીકત પર ભાર મૂકાયો છે કે , જામીન
મા'ે ની અરજીનો ક્રિનણ6ય કરતી વખતે, કો'b પુરાવાઓનું ક્રિવગતવાર
22 ક્રિવશ્લેર્ષીણ કરવાનું 'ાળવું જોઈએ કારણ કે તેમાં ફોકસ કે 'લાક વાજબી
આધારોની ક્રિવચારણા સટિહત એવાં પ્રથમ દ્રષ્ટિષ્ટના મુદ્દાઓ પર કે ક્રિન્દ્રત
હોય છે જે દશા6વતા હોય કે આરોપીએ ગુનો કય છે કે નહીં અથવા તે
તથ્યો કે જે ગુનાની ગંભીરતા પ્રપિતબિંબબિબત કરતા હોય. તે તબક્કે પુરાવાના
ક્રિવશ્લેર્ષીણમાં ઊંડાણપૂવ6ક તપાસ કરવા પર સ્વયં લાદવામાં આવેલ
ક્રિનયંત્રણ, એ વાજબી કારણોસર છે કે , ફટિરયાદપક્ષ દ્વારા કરવામાં આવેલ
કે સને અથવા આરોપી દ્વારા શક્યત: લેવામાં આવે તેવા બચાવને કોઈ
પૂવ6ગ્રહ ન થાય અને મે'રના તમામ પાસાઓને '્ર ાયલ પૂણ6 થાય ત્યાં
સુધી ખુલ્લાં રાખી શકાય.
૧૨. પ્રશાંત કુ માર સરકાર (ઉપરોક્ત)ના કે સમાં, આ કો'6 ની ક્રિડક્રિવઝન બેન્ચે
આગોતરા જામીન અરજી પર ક્રિવચારણા કરતી વખતે ધ્યાનમાં લેવાના
પટિરબળો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવેલ કે :-
"૯. અમારો અબિભપ્રાય છે કે , વાદગ્રસ્ત હુકમ, સ્પષ્ટ રીતે,
'કવાપાત્ર નથી. એ અપિતસામાન્ય વાત છે કે આ કો'6 સામાન્ય
રીતે, હાઇકો'6 દ્વારા આરોપીઓને જામીન આપવા અથવા નામંજૂર
કરવાના હુકમમાં દખલ કરતી નથી. જો કે , આ મુદ્દા પર આ કો'6 ના
ઘણા ક્રિનણ6યોમાં પ્રસ્થાપિપત મૂળભૂત સિસદ્ધાંતોનું પાલન કરીને
23 સમજપૂવ6ક, સાવચેતીપૂવ6ક અને ચુસ્ત રીતે તેની ક્રિવવેકબુક્રિદ્ધનો
ઉપયોગ કરવો તે હાઇકો'6 મા'ે તે'લું જ આવશ્યક છે . તે
સુપ્રસ્થાપિપત છે કે , અન્ય સંજોગોની સાથે, જામીન મા'ે ની અરજી
પર ક્રિવચારણા કરતી વખતે ધ્યાનમાં લેવાના પટિરબળો આ પ્રમાણે
છે ઃ
(૧) આરોપીએ ગુનો કય હોવાનું માનવા મા'ે કોઈ પ્રથમ દૃષ્ટિષ્ટનો
અથવા વાજબી આધાર છે કે કે મ;
(૨) આરોપનો પ્રકાર અને ગંભીરતા;
(૩) દોપિર્ષીત ઠે રવવાના ક્રિકસ્સામાં સજાની કઠોરતા;
(૪) જો જામીન પર મુક્ત કરવામાં આવે તો આરોપી ફરાર થઈ જાય
અથવા ભાગી જાય તેનું જોખમ;
(૫) આરોપીનું ચટિરત્ર, વત6ન, સંસાધન, પદ અને ક્રિસ્થપિત;
(૬) ગુનાનું પુનરાવત6ન થવાની સંભાવના;
(૭) સાક્ષીઓને પ્રભાક્રિવત કરવામાં આવે તેવી વાજબી આશંકા; અને
(૮) અલબત્ત, જામીનની મંજૂરીથી ન્યાયમાં અંતરાય ઊભો થવાનું
જોખમ.
[જુ ઓ સીબીઆઈ મારફત ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય ક્રિવ. અમરમક્રિણ
પિત્રપાઠી [(૨૦૦૫) ૮ એસસીસી ૨૧], પ્રહલાદ સિંસહ ભટ્ટ ક્રિવ.
24 એનસી'ી, ટિદલ્હી અને અન્ય [(૨૦૦૧) ૪ એસસીસી ૨૮૦]
અને રામ ગોસ્ટિંવદ ઉપાધ્યાય ક્રિવ. સુદશ6ન સિંસહ અને અન્યો
[(૨૦૦૨) ૩ એસસીસી ૫૯૮]]
૧૩. મસરૂર ક્રિવ. ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય અને અન્ય [(૨૦૦૯) ૧૪ એસસીસી
૨૮૬]ના કે સમાં, ક્રિડક્રિવઝન બેન્ચ વતી જણાવતાં, ન્યાયમૂર્તિત ડી. કે .
જૈને અવલોકન કયુ‚ હતું કે , કો'b યાંપિત્રક રીતે જામીન આપવાનું 'ાળવું
જોઈએ અને સંબંક્રિધત ક્રિવચારણાઓનો અભાવ આવા હુકમને
દખલગીરીપાત્ર બનાવશે. ઉપરોક્ત હુકમનો પેરા ૧૩ સુસંગત છે અને
અહીં નીચે પુનઃ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે :-
"૧૩. .... જામીન આપવાના તબક્કે , આરોપીને પૂવ6ગ્રહ કરી શકે
તેવી પુરાવાની ક્રિવસ્તૃત તપાસ અને કે સના ગુણદોર્ષીને સ્પશ6તા
ક્રિવગતવાર કારણો 'ાળવા જોઈએ, પરંતુ, આવા હુકમમાં પ્રથમ
દૃષ્ટિષ્ટએ તારણ કાઢવા મા'ે ના એ કારણો સૂચવવા જરુરી છે કે શા
મા'ે જામીન આપવામાં આવેલ, ખાસ કરીને ત્યારે , જ્યારે આરોપી
પર ગંભીર ગુનો આચરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવેલ હોય.
25 (જુ ઓ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ક્રિવ. ટિરતેશ [(૨૦૦૧) ૪ એસસીસી
૨૨૪], પંચાનન પિમશ્રા ક્રિવ. ટિદગંબર પિમશ્રા અને અન્ય [(૨૦૦૫)
૩ એસસીસી ૧૪૩], ક્રિવજય કુ માર ક્રિવ. નરે ન્દ્ર અને અન્ય
[(૨૦૦૨) ૯ એસસીસી ૩૬૪] અને અનવરી બેગમ ક્રિવ. શેર
મોહમ્મદ અને અન્ય [(૨૦૦૫) ૭ એસસીસી ૩૨૬])
[જુ ઓઃ નીરૂ યાદવ ક્રિવ. ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય અને અન્ય [(૨૦૧૪)
૧૬ એસસીસી ૫૦૮]; અક્રિનલ કુ માર યાદવ ક્રિવ. રાજ્ય (ટિદલ્હી
એનસી'ી) અને અન્ય [(૨૦૧૮) ૧૨ એસસીસી ૧૨૯] અને
મટિહપાલ ક્રિવ. રાજેશ કુ માર @ પોક્રિલયા અને અન્ય [(૨૦૨૦) ૨
એસસીસી ૧૧૮]]
૧૪. અગાઉના હુકમો કે જેમાં આરોપીઓની જામીન અરજીઓ નામંજૂર કરવામાં
આવી હોય તેને ધ્યાનમાં લેવાની જરૂટિરયાત પર ભાર મૂકતા, કલ્યાણ ચંદ્ર
સરકાર ક્રિવ. રાજેશ રંજન ઉફb પપ્પુ યાદવ અને અન્ય [(૨૦૦૪) ૭
એસસીસી ૫૨૮]ના કે સમાં આ કો'b નીચે મુજબ ઠરાવેલ:-
"૧૨. અગાઉની જામીન અરજીઓ નામંજૂર કરવામાં આવી હોય
તેવા કે સોના સંદભ6માં, અગાઉની જામીન અરજીઓ કયા આધારો
26 પર નામંજૂર કરવામાં આવી છે તેની નોંધ લઈને જામીન મંજૂર કરવા
મા'ે ની અનુગામી અરજી પર ક્રિવચારણા કરવી એ કો'6 ની વધુ એક
જવાબદારી છે અને આવી ક્રિવચારણા બાદ જો કો'6 નો અબિભપ્રાય
હોય કે જામીન મંજૂર થવા જોઈએ તો તે કો'b એ ચોક્કસ કારણો
આપવા જરુરી બને છે કે અગાઉના નામંજૂરી છતાં જામીન મા'ે ની
અનુગામી અરજી કે મ મંજૂર થવી જોઈએ."
૧૫. સુશીલા અગ્રવાલ અને અન્યો ક્રિવ. રાજ્ય (એનસી'ી ટિદલ્હી) અને અન્ય
[(૨૦૨૦) ૫ એસસીસી ૧]ના કે સમાં, પાંચ ન્યાયાધીશોની બનેલી
બંધારણીય ખંડપીઠ સમક્ષ, ક્રિવચારણા મા'ે તૈયાર કરવામાં આવેલા
ક્રિનમ્નક્રિલસિખત બે પ્રશ્નો પર ક્રિવક્રિવધ બેન્ચોના ક્રિવરોધાભાસી મંતવ્યો પ્રસ્તુત
કરવામાં આવેલ:-
"(૧) શું કોઈ વ્યક્રિક્તને સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૮ હે ઠળ આપવામાં
આવેલ રક્ષણ એક ક્રિનક્રિ„ત સમયગાળા સુધી મયા6ટિદત હોવું જોઈએ
કે જેથી તે વ્યક્રિક્ત '્ર ાયલ કો'6 સમક્ષ આત્મસમપ6ણ કરી, ક્રિનયપિમત
જામીન મેળવી શકે ?
27 (૨) શું આગોતરા જામીનની અવક્રિધ તે સમયે અને તબક્કે સમાપ્ત થવી
જોઈએ કે જ્યારે અદાલત દ્વારા આરોપીને હાજર થવા ફરમાવવામાં
આવે?"
ક્રિવસ્તૃત ચચા6 બાદ, બંધારણીય ખંડપીઠે કાયદાને સ્પષ્ટ કરે લ અને
ઉપરોક્ત રે ફરન્સનો પેરા ૯૧માં ક્રિનમ્નક્રિલસિખત શƒદોમાં ઉત્તર આપેલ:-
"૯૧.૧. પ્રશ્ન ૧ના સંબંધમાં, આ કો'6 એવું ઠરાવે છે કે ,
સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૮ હે ઠળ વ્યક્રિક્તને આપવામાં આવેલ
રક્ષણ ક્રિનક્રિ„ત સમયગાળા સુધી મયા6ટિદત ન હોવું જોઈએ; તે
સમયગાળાના કોઈ ક્રિનયંત્રણ ક્રિવના આરોપીની તરફે ણમાં હોવું
જોઈએ. કલમ ૪૩૭(૩) સાથે વાંચતા કલમ ૪૩૮(૨) હે ઠળની
સામાન્ય શરતો લાદવી જોઈએ; જો કોઈ ગુનાના સંદભ6માં ચોક્કસ
તથ્યો અથવા લાક્ષક્રિણકતાઓ હોય, તો કો'b ને કોઈપણ યોગ્ય
શરત (રાહતનો ક્રિનક્રિ„ત પ્રકાર, અથવા તેને કોઈ ઘ'ના સાથે
જોડવામાં આવે તે સટિહત), વગેરે લાદવાની છૂ' છે .
૯૧.૨. આ કો'6 ને ટિરફર કરવામાં આવેલ બીજા પ્રશ્નના
સંદભ6માં, એવું ઠરાવવામાં આવે છે કે , આગોતરા જામીનના
28 હુકમની અવક્રિધ કે સમયગાળો સામાન્ય રીતે તે સમયે અને તબક્કે
સમાપ્ત થતો નથી જ્યારે અદાલત દ્વારા આરોપીઓને હાજર થવા
ફરમાવામાં આવે, અથવા જ્યારે તહોમત ઘડવામાં આવે છે , પરંતુ
'્ર ાયલ પૂણ6 થાય ત્યાં સુધી ચાલુ રહી શકે છે . ફરીથી, જો કોઈ ખાસ
અથવા ક્રિવક્રિશષ્ટ લક્ષણો હોય જે કો'6 ને આગોતરા જામીનની મુદત
મયા6ટિદત કરવા મા'ે જરુરી જણાય, તો કો'b ને આમ કરવા મા'ે છૂ'
છે ."
૧૬. રે ફરન્સના આપવામાં આવેલ ઉત્તરોના પ્રકાશમાં, બંધારણીય ખંડપીઠે
સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૮ હે ઠળ દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓ
ધ્યાને લેતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાના થતાં જરૂરી પટિરબળોની સ્પષ્ટતા
કરી હતી અને નોંધ્યું હતું કે :-
"૯૨.૩. સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૮માં મજકૂ ર કંઈપણ,
કો'6 ને સમયની દ્રષ્ટિષ્ટએ રાહત મયા6ટિદત કરવા, કે એફઆઈઆર
દાખલ થવા પર, કે તપાસ અથવા પૂછપરછ વગેરે દરપિમયાન
પોલીસ દ્વારા કોઈ સાક્ષીનું ક્રિનવેદન નોંધવા પર શરતો લાદવા ફરજ
પાડતું નથી કે આવશ્યક બનાવતું નથી. અરજી (આગોતરા જામીન
આપવા મા'ે ની) પર ક્રિવચાર કરતી વખતે, કો'b ગુનાનો પ્રકાર,
વ્યક્રિક્તની ભૂપિમકા, તેના દ્વારા તપાસને પ્રભાક્રિવત કરવાની અથવા
29 પુરાવા સાથે ચેડા કરવાની (સાક્ષીઓને ધમકી આપવા સટિહત)
સંભાવના, ન્યાયથી ભાગી જવાની સંભાવના (જેમ કે દેશ છોડી
જવું), વગેરે ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે ......
૯૨.૪. આગોતરા જામીન મંજૂર કરવા કે નામંજૂર કરવા તે
અંગે ક્રિવચારણા કરતી વખતે, કો'b સામાન્ય રીતે ગુનાનો પ્રકાર
અને ગંભીરતા, અરજદારની ભૂપિમકા અને કે સની હકીકતો જેવી
બાબતો ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. મંજૂરી આપવી કે નહીં તે
ક્રિવવેકાક્રિધકારની બાબત છે ; તે જ રીતે, શું ક્રિવશેર્ષી શરતો લાદવી
જોઈએ (કે લાદવી જોઈએ નહીં) અને જો લાદવી જોઈએ તો, કે વા
પ્રકારની, તે કે સની હકીકતો પર આધાટિરત છે , અને કો'6 ના
ક્રિવવેકાક્રિધકારને આક્રિધન છે .
xxx xxx xxx
૯૨.૬. આગોતરા જામીનનો હુકમ એ અથ6માં "સવ6ગ્રાહી" ન
હોવો જોઈએ કે તે આરોપીને વધુ ગુનાઓ કરવા અને ધરપકડથી
અમયા6ટિદત રક્ષણની રાહતનો દાવો કરવા મા'ે સક્ષમ બનાવે નહીં.
તે એ ગુના અથવા ઘ'ના સુધી મયા6ટિદત હોવો જોઈએ, જેના મા'ે
30 કોઈ ચોક્કસ ઘ'નાના સંબંધમાં ધરપકડની આશંકા કરવામાં
આવી હોય. તે ભક્રિવષ્યની ગુનાના આચરણની ઘ'નાના સંદભ6માં
લાગુ થઈ શકે નહીં."
[ભારપૂવ6ક]
૧૭. મયાકલા ધમ6રાજમ અને અન્યો ક્રિવ. તેલંગાણા રાજ્ય અને અન્ય
[(૨૦૨૦) ૨ એસસીસી ૭૪૩]ના કે સમાં, એવું ઠરાવતા કે , જો જામીન
મંજૂર કરનાર જે તે કો'6 સંબંક્રિધત પટિરબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં ક્રિનષ્ફળ
જાય તો એપેલે' કો'6 અથવા ઉપલી અદાલત જામીન આપવાના હુકમને
રદ કરી શકે છે , આ કો'b અવલોકન કયુ‚ હતું કે ઃ-
"૯. તે સામાન્ય કાયદો છે કે જ્યાં જામીન આપવાનો આદેશ
ગંભીર નબળાઈઓ ધરાવતેા હે ાય જેના પટિરણામે ન્યાયની
ક્રિનષ્ફળતા થાય છે તેવા ક્રિકસ્સાઓમાં જામીન રદ કરી શકાય છે . જો
જામીન આપતી અદાલત આરોપીની પ્રથમ દૃષ્ટિષ્ટએ સંડોવણી
દશા6વતી સંબંક્રિધત સામગ્રીની અવગણના કરે છે અથવા અપ્રસ્તુત
સામગ્રીને ધ્યાનમાં લે છે , જે આરોપીને જામીન આપવાના પ્રશ્ન
સાથે સુસંગત નથી, તો હાઈકો'6 અથવા સેશન્સ કો'6 જામીન રદ
કરવામાં વ્યાજબી ઠરશે."
31
૧૮. ઉપરોક્ત દ્રષ્ટિષ્ટકોણનો સુપ્રીમ બિભવંડી વાડા મનોર ઇન્ફ્રાસ્'્ર ક્ચર પ્રાઇવે'
ક્રિલપિમ'ે ડ ક્રિવરુદ્ધ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય અને અન્ય [(૨૦૨૧) ૮ એસસીસી
૭૫૩] માં પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો છે .
૧૯. પ્રદીપ રામ ક્રિવરુદ્ધ ઝારખંડ રાજ્ય અને અન્ય [(૨૦૧૯) ૧૭ એસ. સી.
સી. ૩૨૬)] માં એવી પટિરક્રિસ્થપિતઆે ક્રિનમા6ણ પામેલી કે જેમાં આરોપીને
ફોજદારી કે સમાં જામીન આપવામાં આવ્યા હતા જેમાં નવા ગુનાઓ
પછીથી ઉમેરવામાં આવ્યા હતા અને પ્રશ્ન ઊભો થયો હતો કે શું
આરોપીઓને કસ્'ડીમાં લેવા મા'ે અગાઉ આપવામાં આવેલા જામીનને
રદ કરવાની જરૂર પડશે કે કે મ, આ અદાલતની ક્રિડક્રિવઝન બેન્ચે
રાજસ્થાન, મદ્રાસ, અલ્હાબાદ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરની ઉચ્ચ
અદાલતો સટિહત અનેક ઉચ્ચ અદાલતો દ્વારા લેવામાં આવેલા
દ્રષ્ટિષ્ટકોણની અને આ પાસા પર અગાઉના ક્રિનણ6યોમાં આ અદાલતે કરે લા
અવલોકનો જહે મતથી ધ્યાને લઇ નીચે મુજબ ચુકાદો આપ્યો હતોઃ-
"૩૧. ઉપરોક્ત ચચા6ઓને ધ્યાનમાં રાખીને, અમે એવા સંજોગોના સંદભ6માં નીચેના તારણો પર પહોંચીએ છીએ કે જ્યાં આરોપીને જામીન આપ્યા પછી, વધારાના સંજ્ઞેય અને બિબનજામીનપાત્ર ગુનાઓ ઉમેરવામાં આવે છે ઃ
32 ૩૧.૧ આરોપી આત્મસમપ6ણ કરી શકે છે અને નવા ઉમેરાયેલા સંજ્ઞેય અને બિબનજામીનપાત્ર ગુનાઓ સબબ, આત્મસમપ6ણ કયા6 બાદ, જામીન અરજી કરી શકે છે . જામીન ન આપવાની ક્રિસ્થપિતમાં, આરોપીની ચોક્કસપણે ધરપકડ થઈ શકે છે .
૩૧.૨. તપાસ એજન્સી આરોપીની ધરપકડ અને તેની કસ્'ડી મા'ે સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૭(૫) અથવા ૪૩૯(૨) હે ઠળ અદાલત પાસેથી આદેશ માંગી શકે છે .
૩૧.૩. [એડ. : પેરા ૩૧.૩ સત્તાવાર પત્ર તારીખ ૩૧-૭- ૨૦૨૦ દ્વારા સુધારે લ] આરે ાપી કે જેને અગાઉ જામીન આપવામાં આવ્યા હે ાય, તેના જામીન રદ કયા6 પછી અદાલત, સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૭(૫) અથવા ૪૩૯ (૨) હે ઠળની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને, કસ્'ડીમાં લેવા મા'ે ક્રિનદbશ આપી શકે છે , કલમ ૪૩૭(૫) તેમજ કલમ ૪૩૯(૨) હે ઠળ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને, અદાલતે જે વ્યક્રિક્તને અગાઉ જામીન આપવામાં આવ્યા હે ાય, તે ગુન્હામાં ગંભીર અને બિબનજામીનપાત્ર ગુનાઓ ઉમેરવા પર તેની ધરપકડ કરી તેને કસ્'ડીમાં મોકલી શકે છે જેા કે આવા ગુન્હાઆે ઉમેરાયા બાદ અગાઉના જામીન રદ થાય, એ જરુરી નથી.”
૩૧.૪. આરોપીને પહે લેથી જ જામીન આપવામાં આવ્યા હોય તેવા કે સમાં, ગુના અથવા ગુનાઓ ઉમેરવા પર તપાસ અક્રિધકારી આરોપીની ધરપકડ કરવા મા'ે આગળ વધી શકશે નહીં, પરંતુ આવા ગુના અથવા ગુનાઓ ઉમેરવા પર આરોપીની ધરપકડ કરવા
33 મા'ે તે અદાલતમાંથી આદેશ મેળવવાની જરૂર છે જેણે જામીન આપ્યા હતા."
૨૦. પ્રદીપ રામ (સુપ્રા)માં કરવામાં આવેલા અવલોકનો પરથી સમજી શકાય
છે કે , ગંભીર ગુનાનો ઉમેરો એ એવેા સંજાે ગ હોઈ શકે છે કે જ્યાં જે તે
ગુન્હાના સંદભb તેમની જામીન અરજી પર ક્રિવચારણા કરી, અદાલતે
જામીનનેા હુકમ તેની તરફે ણમાં આપેલ હે ાવા છતા, અદાલત એવેા ક્રિનદbશ
આપી શકે કે આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવે અને તેને કસ્'ડીમાં
રાખવામાં આવે. જામીન મંજૂર થયા પછી, એફ.આઈ.આર.માં વધારાના
સંજ્ઞેય અને બિબનજામીનપાત્ર ગુનાઓ ઉમેરવામાં આવે તેવી પટિરક્રિસ્થપિતમાં
આરોપી મા'ે ઉપલƒધ ઉપાય એ છે કે તે આત્મસમપ6ણ કરે અને નવા
ઉમેરાયેલા ગુનાઓના સંદભ6માં જામીન મા'ે નવેસરથી અરજી કરે . તપાસ
એજન્સી સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૭(૫) [કલમ ૪૩૭(૫)- પે'ા-
કલમ (૧) કે પે'ા-કલમ (૨) હે ઠળ કોઈ વ્યક્રિક્તને જામીન પર છે ાડનાર
કોઈ કો'6 પેાતે તેમ કરવું જરુરી ગણે તેા, તે વ્યક્રિક્તને પકડીને કસ્'ડીમાં
રાખવા મેાકલી આપવાનેા આદેશ આપી શકશે.] અને ૪૩૯(૨)[કલમ
૪૩૯(૨)- આ પ્રકરણ હે ઠળ જેને જામીન પર છે ાડવામાં આવેલ હે ાય તે
વ્યક્રિક્તને પકડવાનેા હાઇકો'6 અથવા સેશન કો'6 આદેશ આપી શકશે અને
તેને કસ્'ડીમાં રાખવા તે મેાકલી આપી શકશે.] ની જોગવાઈઓનો
ઉપયોગ કરીને આરોપીની કસ્'ડી મેળવવા મા'ે અદાલતમાં જવા મા'ે
34 પણ હકદાર છે , જે કાયદાના પ્રકરણ XXXIIII હે ઠળ આવતી જામીન અને
મુચરકાને લગતી જોગવાઈઓ સાથે સંબંક્રિધત છે . આવી અરજી દાખલ
કરવામાં આવે ત્યારે , જે અદાલતે આરોપીને જામીન પર મુક્ત કય હોય
અથવા અપીલીય અદાલત/ઉચ્ચ અદાલતને આપવામાં આવેલી ક્રિવશેર્ષી
સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને, અગાઉ જામીન પર મુક્ત કરવામાં આવેલી
વ્યક્રિક્તને ધરપકડ કરવા અને કસ્'ડીમાં લેવાનો ક્રિનદbશ આપી શકે છે .
૨૧. હાલના કે સની હકીકતો પર પાછા આવીએ તો, તે ક્રિવવાદમાં નથી કે જ્યારે
સામાવાળા નં. ૨/આરોપીએ જામીન મા'ે [જામીન અરજી નં.
૨૨૭૯/બીએ/૨૦૨૨] ૬ ઓગસ્', ૨૦૨૨ ના રોજ એસીએમએમ
સમક્ષ અરજી કરે લ, ત્યારે એફઆઈઆરમાં ઉલ્લેસિખત ગુન્હાઆે,
આઈપીસીની કલમ ૩૫૪,૩૫૪-બી અને ૫૦૬ હે ઠળના હતા. તે જ
ટિદવસે, મુખ્યત્વે સીઆરપીસીની કલમ ૪૧-એ નું પાલન ન કરવાના
આધારે , તેમને જામીન આપવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ, આઈપીસીની
કલમ ૩૭૬ હે ઠળનો ગુનો એ જ એફઆઈઆરમાં ઉમેરવામાં આવ્યો હતો
અને ગુનાને આઈપીસીની કલમ ૩૭૬,૩૫૪,૩૫૪-બી અને ૫૦૬ (૨)
હે ઠળના ગુનામાં ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. ઘ'નાઓના આ વળાંક પર,
રાજ્યએ સામાવાળા નં. ૨/આરોપીને મળેલ જામીન રદ કરવા મા'ે અન્ય
વાત સાથે એવુ જણાવી અરજી દાખલ કરી [તા.૧૦મી ઓગસ્', ૨૦૨૨]
કે શરૂઆતમાં, તેના પર આઈપીસીની કલમ ૩૫૪,૩૫૪-બી અને ૫૦૬
35 હે ઠળ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ, અપીલકતા6/ફટિરયાદણનું
ક્રિનવેદન રે કોડ6 કરતી વખતે, લગાવવામાં આવેલા આરોપોને કલમ ૩૭૬
હે ઠળ ગુનો બનાવવામાં આવ્યો હતો જે ક્રિવર્ષીય એફઆઈઆરમાં ઉમેરવામાં
આવ્યો હતો અને તેથી, તેની તરફે ણમાં આપવામાં આવેલા જામીન રદ
કરવાની જરૂર હતી અને તેને કસ્'ડીમાં લેવાની જરૂર હતી. ૨૩ ઓગસ્',
૨૦૨૨ના રોજ ક્રિવદ્વાન એસીએમએમ દ્વારા આ અરજીને મંજૂરી આપવામાં
આવી હતી. આનાથી સામાવાળા નંબર ૨/આરોપીએ આગોતરા જામીન
મેળવવા મા'ે ક્રિવદ્વાન એક્રિડશનલ સેશન્સ જજ, બોરીવલ્લીની અદાલતનો
સંપક6 કય હતો. સારી રીતે તક6 બદ્ધ હુકમ દ્વારા, ઉપરોક્ત અરજી નામંજૂર
કરવામાં આવી હતી અને તેમના દ્વારા લેવામાં આવેલી અરજી કે તેઓ
હની'્રે પનો ભોગ બન્યા હતા, તેની દલીલને અક્રિવશ્વસનીય ઠરાવી હતી.
સામાવાળાની દલીલ નં. ૨/આરોપી કે અપીલકતા6/ફટિરયાદી પૂરક
ક્રિનવેદનો [તારીખ ૬ઠ્ઠી ઓગસ્', ૨૦૨૨ અને ૬ઠ્ઠી સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨]
માં તેના ક્રિનવેદનમાં સુધારો કરી રહી હતી તે પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું
હતું અને નકારી કાઢવામાં આવ્યું હતું અને એવું અવલોકન કરવામાં આવ્યું
હતું કે જો ઉપરોક્ત ક્રિનવેદનોની અવગણના કરવામાં આવે તો પણ,
એફઆઈઆરમાં પ્રથમ દૃષ્ટિષ્ટએ આઇપીસીની કલમ ૩૭૬ હે ઠળ ગુનો
બનાવવા મા'ે પૂરતી સામગ્રી હતી.
36
૨૨. આ„ય6જનક રીતે, ઉપરોક્ત કોઈપણ પાસાને બંને વાદગ્રસ્ત હુકમોમાં
સ્પશ6વામાં આવ્યા નથી. સદર ગુનાની પ્રકૃ પિત અને ગંભીરતાની
અવગણના કરવામાં આવી છે . અપીલકતા6/ફટિરયાદણની સામે
આરોપીની નાણાકીય ક્રિસ્થપિત, પદ અને ક્રિસ્થપિતની અવગણના કરવામાં
આવી છે . ઉચ્ચ અદાલતે ત્રણ ફકરાના સંસિક્ષપ્ત આદેશમાં સામાવાળા
નંબર ૨/આરોપીની તરફે ણમાં આગોતરા જામીન મંજૂર કયા6 છે , જે
"ફટિરયાદણના વણ6નમાં સ્'ાર બિભન્નતા" દ્વારા પ્રભાક્રિવત થયા છે , જે સૂચવે
છે કે મૂળરૂપે એફ.આઈ.આર.માં જે નોંધવામાં આવ્યું હતું, તે
આઇ.પી.સી.ની કલમ ૩૭૫માં વ્યાખ્યાક્રિયત બળાત્કારનો ગુનો નથી, જે
એક ભૂલભરે લી ધારણા છે . જો અપીલકતા6/ફટિરયાદીનું ૬ ઓગસ્',
૨૦૨૨ની સાંજ ે નોંધાયેલું પ્રથમ પૂરક ક્રિનવેદન, જે તારીખે તે જ ટિદવસના
પહે લા ભાગમાં પ્રપિતવાદી ક્રિવરુદ્ધ એફ.આઈ.આર. નોંધવામાં આવી હતી,
૬ સપ્'ે મ્બર, ૨૦૨૨ના રોજ નોંધાયેલું તેનું બીજુ ં પૂરક ક્રિનવેદન અને ૮
ઓગસ્', ૨૦૨૨ના રોજ અપીલકતા6/ફટિરયાદીની તપાસ કરનાર
ડૉક્'રનો તબીબી-કાનૂની અહે વાલ, એક ક્ષણ મા'ે અલગ રાખવામાં
આવે, તો પણ આપણે જોઈએ છીએ કે એફ.આઈ.આર.માં હજુ પણ
પૂરતી સામગ્રી છે જે પ્રથમ દૃષ્ટિષ્ટએ આઈ.પી.સી.ની કલમ ૩૭૬ની
જોગવાઈને આકર્ષીb છે . અમારા મતે, આ પટિરબળો તે હાઇકો'6 ને
37 સામાવાળા નં.૨/આરોપી ની તરફે ણમાં આગોતરા જામીન આપવા મા'ે
તેના ક્રિવવેકબુક્રિદ્ધથી ઉપયોગ કરવાથી ક્રિવમુખ કરવી જોઈતી હતી.
૨૩. વાદગ્રસ્ત આદેશોમાં દખલગીરી કરવા મા'ે આ અદાલતે ચકાસણી
કરવાનું બીજુ ં કારણ એ છે કે અપીલકતા6/ફટિરયાદણે હસ્તક્ષેપ મા'ે અરજી
દાખલ કરી હોવા છતાં [આઇએ નં. ૧૭૧૫૦/૨૦૨૨] સામાવાળા
નં.૨/આરે ાપી દ્વારા હાઈકો'6 સમક્ષ દાખલ કરાયેલી આગોતરા જામીન
મા'ે ની અરજીમાં, તેણીને સુનાવણી પૂરી પાડવામાં આવી ન હતી. જેા કે
બીજા વાદગ્રસ્ત હુકમનું અવલોકન ઉપરોક્ત ક્રિસ્થપિતને પ્રપિતબિંબબિબત કરતું
નથી. તેમાં કોઈ શંકા નથી કે રાજ્ય હાજર હતું અને ઉપરોક્ત કાય6વાહીમાં
તેનું પ્રપિતક્રિનક્રિધત્વ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ માત્ર આ જ કારણસર
ફટિરયાદીના અક્રિધકારને નાબૂદ કરી શકાય નહી. આ પ્રકારના ગુનામાં જ્યાં
સામાન્ય રીતે, ફટિરયાદી સિસવાય અન્ય કોઈ સાક્ષી નથી, ત્યાં
અપીલકતા6ને સાંભળવાં, હાઈકો'6 મા'ે વધુ અક્રિનવાય6 હતું.
૨૪. અમારો મત, આ અદાલતના ત્રણ ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠે જગજીત સિંસહ
અને અન્ય ક્રિવરુદ્ધ આક્રિશર્ષી પિમશ્રા ઉફb મોનુ અને અન્ય [(૨૦૨૨) ૯
એસ.સી.સી. ૩૨૧)] માં કરે લા અવલોકનોને અનુરૂપ છે , કે જેમાં
ખંડપીઠ વતી બોલતા, ન્યાયમૂર્તિત સૂયક 6 ાંતે, પીક્રિડતાના સાંભળવાના
અક્રિધકારને લગતા નીચેના સુસંગત અવલોકનો કયા6 હતા અને ભારતના
38 કાયદા પંચ દ્વારા તેના ૧૫૪મા અહે વાલમાં કરવામાં આવેલી ભલામણો
તરફ ધ્યાન દોયુ‚ હતું, જેમાં "પીક્રિડત અથવા તેના કાનૂની પ્રપિતક્રિનક્રિધને
દરે ક ફોજદારી કાય6વાહીમાં પક્ષકાર તરીકે સામેલ કરવાના અક્રિધકાર પર
પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો, કે જ્યાં આરોપો ૭ વર્ષી6 કે તેથી વધુ કે દની
સજાને પાત્ર હે ાય", અને આવું અવલોકન કયુ‚ હતુંઃ
"૧૯.વધુમાં એવી ભલામણ કરવામાં આવી હતી કે પીક્રિડતને તેની/તેણીની પસંદગીના વકીલ દ્વારા પ્રપિતક્રિનક્રિધત્વ કરવાના અક્રિધકારથી સજ્જ કરવામાં આવે અને જો તે /તેણી તે રે ાકવાની (પરવડી શકે તેવી) ક્રિસ્થપિતમાં ન હોય તો, રાજ્યના ખચb વકીલ પૂરો પાડવેા. ફોજદારી સુનાવણીમાં ભાગ લેવાનો પીક્રિડતાનો અક્રિધકાર અને તપાસની ક્રિસ્થપિત જાણવાનો અને જરૂરી પગલાં લેવાનો અથવા જામીન મંજૂર કરવા અથવા રદ કરવા સટિહત ફોજદારી કાય6વાહીના દરે ક ક્રિનણા6યક તબક્કે સાંભળવાનો તેનો અક્રિધકારને પણ સપિમપિત દ્વારા યોગ્ય રીતે માન્ય કરવામાં આવ્યો હતો. ઉપર સંસિક્ષપ્તમાં નોંધાયેલી સમયાંતરે કરવામાં આવેલી ભલામણો તેમજ સમયાંતરે થતા ન્યાક્રિયક હસ્તક્ષેપ, સંસદને ફોજદારી કાય6વાહી સંટિહતા (સુધારા) અક્રિધક્રિનયમ, ૨૦૦૮ અમલમાં લાવવા મા'ે પ્રેટિરત કરે લ, જેણે માત્ર કલમ ૨(ડબલ્યુએ) હે ઠળ "પીક્રિડત" ની વ્યાખ્યા દાખલ કરી નથી, પરંતુ સુનાવણીના ક્રિવક્રિવધ તબક્કે આવા પીક્રિડતોના ક્રિવક્રિવધ અક્રિધકારોને વૈધાક્રિનક રીતે માન્યતા પણ આપી છે .
૨૦. એ ઉલ્લેખ કરવો યોગ્ય છે કે ક્રિવધાનસભાએ ક્રિવચારપૂવ6ક "પીક્રિડત" શƒદને વ્યાપક અને ક્રિવસ્તૃત અથ6 આપ્યો છે , જેનો અથ6
39 થાય છે "એવી વ્યક્રિક્ત કે જેને તે કૃ ત્ય અથવા કરવાપાત્ર કૃ ત્ય ન કયા6ના કારણે કોઈ નુકસાન અથવા ઈજા થઈ હોય, જેના મા'ે આરોપી વ્યક્રિક્ત પર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હોય અને " પીક્રિડત "શƒદમાં તેના અથવા તેણીના વાલી અથવા કાનૂની વારસદારનો સમાવેશ થાય છે ".
૨૫. એ યાદ રાખવું જોઈએ કે હાલના કે સમાં, ફોજદારી ન્યાયની મશીનરી
અન્ય કોઈએ નહીં પણ પોતે અપીલકતા6/ફટિરયાદણ દ્વારા ગપિતમાં મૂકાઈ
છે . તેણીએ જ હો'ે લના ટિરસેપ્શન એટિરયામાંથી '૧૦૦' નંબર ડાયલ કય
હતો જ્યાં કથિથત રીતે ગુનો થયો હતો. તેણીએ જ પોલીસ પદાનુ મમાં
વટિર‰ અક્રિધકારીઓનો સંપક6 કય હતો અને તેના કે સમાં તપાસ
અક્રિધકારીઓ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી ઉદાસીનતા અને ક્રિનક્રિષ્ યતાની
ફટિરયાદ કરી હતી. નોંધપાત્ર રીતે, તેણીએ સામાવાળા નંબર ૨/આરે ાપી
દ્વારા ક્રિવદ્વાન એક્રિડશનલ સેશન્સ જજ સમક્ષ દાખલ કરાયેલી આગોતરા
જામીન અરજીમાં હસ્તક્ષેપ અરજી દાખલ કરી હતી અને પસાર કરાયેલા
આદેશ પરથી પ્રપિતબિંબબિબત થાય છે તેમ, તેણીના વકીલને સુનાવણી
આપ્યા બાદ, ઉપરોક્ત અરજી નામંજૂર કરવામાં આવી હતી. જો કે , જ્યારે
સામાવાળા નં.૨/આરોપી દ્વારા દાખલ કરાયેલી આવેલી આગોતરા
જામીન અરજીમાં અપીલકતા6/ફટિરયાદણ દ્વારા હસ્તક્ષેપ મા'ે ની સમાન
અરજી [હસ્તક્ષેપ અરજી નં.૧૭૧૫૦/૨૦૨૨] હાઇકો'6 સમક્ષ દાખલ
કરવામાં આવી હતી, ત્યારે એવું લાગે છે કે તેણી દ્વારા લેવામાં આવેલી
40 અરજીઓ પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું, જોકે તેના વકીલની
હાજરીનો ઉલ્લેખ ઓડ6 ર શી'માં જોવા મળે છે . અમેેા એવું નેાંધવા બાદ્ય
બન્યા છીએ કે આવો અબિભગમ ફોજદારી કાય6વાહીમાં ભાગ લેવા મા'ે
ફટિરયાદીના અક્રિધકારને ઓળખવામાં ક્રિનષ્ફળતા છે જેમાં આરોપી દ્વારા
દાખલ કરવામાં આવેલી આગોતરા જામીન મા'ે ની અરજીનો ક્રિવરોધ
કરવાનો અક્રિધકાર શામેલ છે . જ્યારે સામાવાળા નં. ૨ ની તરફે ણમાં
આગોતરા જામીનનો પ્રથમ વાદગ્રસ્ત હુકમ તે બીજા વાદગ્રસ્ત હુકમ દ્વારા
પુષ્ટિષ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો ત્યારે અપીલકતા6/ફટિરયાદણને અથ6પૂણ6
સુનાવણી આપવામાં નહે ાતી આવી, તે એક વધારાનું પટિરબળ છે કે જે આ
અદાલતમાં વાદગ્રસ્ત હુકમોમાં દખલ કરવા મા'ે અત્રેની કો'6 પર હાવી
થયેલ છે (અસર કરે લ છે ).
ક્રિનષ્કર્ષી6:
૨૬. ઉપરોક્ત કારણોસર, સામાવાળા નં. ૨/આરોપીને ૨૧ સપ્'ે મ્બર,
૨૦૨૨ અને ૦૭ ઓક્'ોબર, ૨૦૨૨ના બે વાદગ્રસ્ત આદેશોથી મંજુર
કરાયેલ આગોતરા જામીન 'કી શકે તેમ નથી અને તેમને રદ કરીને ફગાવી
દેવામાં આવે છે . સામાવાળા નંબર ૨/આરે ાપી ના જામીનખત રદ
કરવામાં આવે છે .
41
૨૭. જો કે , અમે તુરંત જ ઉમેરીએ છીએ કે આ અદાલતે કે સના ગુણદેાર્ષી પર
કોઈ અબિભપ્રાય વ્યક્ત કય નથી. આ કે સમાં ચાજ6શી' દાખલ થઈ ચૂકી
છે . જો સામાવાળા નંબર ૨/આરે ાપી સીઆરપીસીની કલમ ૪૩૯ હે ઠળ
યોગ્ય અદાલત સમક્ષ અરજી કરે છે , તે તેના ગુણદોર્ષી અને કાયદા
અનુસાર, ઉપરોક્ત અવલોકનોથી પ્રભાક્રિવત કયા6 ક્રિવના ધ્યાનમાં લેવામાં
આવશે.
૨૮. ઉપરોક્ત શરતો પર અપીલનો ક્રિનકાલ કરવામાં આવે છે .
રક્રિજસ્'્ર ી મા'ે ક્રિનદbશો
૨૯. આ બાબતમાં લગાવવામાં આવેલા આક્ષેપોની સંવેદનશીલતા અને
ફટિરયાદ કરાયેલા ગુનાની પ્રકૃ પિતને ધ્યાનમાં રાખીને,
અપીલકતા6/ફટિરયાદણની ઓળખનું રક્ષણ કરવું અક્રિનવાય6 છે . તેણીની
આ કાય6વાહીમાં "સુશ્રી એક્સ" તરીકે ઓળખ કરવામાં આવી છે . ત્વટિરત
કે સમાં, રક્રિજસ્'્ર ીને અપીલકતા6/ફટિરયાદણનું નામ રે કોડ6 માંથી બદલવા
મા'ે તાત્કાક્રિલક પગલાં લેવાનો ક્રિનદbશ આપવામાં આવે છે . હવેથી,
રક્રિજસ્'્ર ી એ સુક્રિનક્રિ„ત કરશે કે હાલના જેવી સંવેદનશીલ મે'સ6માં, જો
અરજીમાં ફટિરયાદણનું નામ જાહે ર કરવામાં આવેલ હે ાય, તો તે યોગ્ય
આદેશો મા'ે અદાલત સમક્ષ રજૂ કરવા મા'ે ની બાબતને મંજૂરી આપવામાં
42 આવે તે પહે લાં તે નામ બદલવા મા'ે ક્રિવદ્વાન વકીલને પરત કરવામાં
આવે.
........ ન્યાયમૂર્તિત
[એ.એસ.બોપન્ના]
........ ન્યાયમૂર્તિત
[ટિહમા કોહલી]
નવી ટિદલ્હી
માચ6 ૧૭, ૨૦૨૩
This judgment has been translated using AI Tool – SUVAS.
DISCLAIMER: The translated judgement in vernacular language is meant for the restricted use of the litigant to understand it in his/ her language and may not be used for any other purpose. For all practical and official purposes, the English version of the judgement shall be authentic and shall hold the field for the purpose of execution and implementation.
43
This page reproduces a public judgment and a summary of it. It is research material, not legal advice, and it is no substitute for advice from an advocate on your own facts.
Research this judgment with Miss Lucy
Ask what it holds, what has followed it, and what it means for your matter — in plain English, with the citations.
Try Miss Lucy free